Pinsala · Bukung-bukong

Sprain o bali? X-ray lang ang makapagsasabi

Isang maling hakbang pababa sa gilid ng bangketa. O hindi natapakan nang maayos ng nanay ninyo ang huling baitang ng hagdan. Namamaga ang bukung-bukong. Nagpapasa. Kumikirot. Sprain o bali? Kung titingnan lang mula sa labas, walang makapagsasabi nang sigurado. Narito kung paano ito nalalaman, gaano katagal ang paggaling ng bawat isa, at ang isang hakbang na madalas laktawan kaya nauuwi sa "mahinang bukung-bukong" ang gumaling nang bukung-bukong.

Larawan: Kindel Media / Pexels

Parehong pagkapihit, parehong pamamaga, dalawang magkaibang pinsala

Ang sprain (pilay) ay nabanat o napunit na ligament, ang matibay na tali na nagdudugtong sa kasukasuan. Karamihan ay nangyayari kapag napihit papaloob ang paa at nabanat nang sobra ang mga tali sa labas na bahagi.

Ang fracture (bali) ay nabaling buto. Maaaring mabali ang alinman sa tatlong buto ng bukung-bukong, o higit sa isa.

Ang nakakagulat: ayon sa gabay ng mga surgeon para sa pasyente, ang malalang sprain ay puwedeng magdulot ng sakit, pasa at pamamaga na halos kapareho ng sa bali. Kaya hindi ito masasagot ng pagtingin lang. Ang X-ray ang makapagsasabi.

Ipatingin ang bukung-bukong kung:

• hindi ninyo ito maapakan, o napakasakit maglakad
• mukha itong baluktot o wala sa lugar
• manhid, may tusok-tusok na pakiramdam, o malamig ang paa
• hindi nakatulong ang pahinga at yelo, o hindi pa ito bumubuti pagkalipas ng 5 hanggang 7 araw
• palagi itong parang mahina o "bumibigay"

Emergency kapag may butong lumalabas sa balat. Magpatingin agad, dahil mas tumataas ang panganib ng impeksyon kapag bukas ang sugat.

Kung sprain: pahinga, yelo, balot, itaas

Sa unang 48 oras, sundin ang apat na titik, RICE. Rest (pahinga): huwag munang tumapak sa paa. Ice (yelo): iminumungkahi ng OrthoInfo ang 20 hanggang 30 minuto, 3 o 4 na beses kada araw, pero huwag ilagay nang direkta sa balat. Compression (pagbalot): elastic wrap para sa suporta. Elevation (pagtaas): itaas ang paa nang mas mataas sa puso hangga't kaya.

May tatlong grade ang sprain. Grade 1: nabanat, may maliliit na punit. Grade 2: bahagyang napunit, may kaunting sakit kapag naglalakad; maaaring makatulong ang boot o brace. Grade 3: tuluyang napunit; maaaring kailanganin ang short leg cast o cast-brace nang 10 hanggang 14 na araw.

Gumagaling ang maliit na sprain sa loob ng mga 2 linggo. Ang malala ay inaabot ng 6 hanggang 12 linggo.

Kung bali: cast, boot o operasyon

Kung nakahanay pa ang mga piraso ng buto, madalas sapat na ang short leg cast o walking boot. Maaaring kailanganin ninyong huwag tumapak sa paa nang ilang linggo, at magpapa-X-ray paminsan-minsan para makita kung gumagaling na.

Dahil sa ilang bali, nagiging hindi matatag ang kasukasuan. Kailangan ng mga baling iyon ng operasyon gamit ang mga turnilyo, plate at turnilyo, o rod para manatili sa puwesto ang mga buto.

Ang timeline: hindi bababa sa 6 na linggo para sa unang paggaling at 10 hanggang 12 linggo para sa ganap na paggaling. Karamihan ay nakababalik sa normal na gawain sa loob ng 3 hanggang 4 na buwan. Ang ganap na paggaling mula sa ilang bali ay maaaring umabot nang hanggang 2 taon. Maaaring mas mabagal ang paggaling, at mas mataas ang panganib ng problema tulad ng impeksyon, para sa mga naninigarilyo, may diabetes o matatanda na.

Ang hakbang para manatiling matatag ang bukung-bukong

Kapag nawala na ang sakit, hindi pa tapos ang trabaho. Kailangan ng rehab ang sprain: una ang range of motion (lawak ng galaw), pagkatapos ang lakas, pagkatapos ang balanse, tulad ng pagtayo sa napinsalang paa. Pagkatapos ng bali, kadalasang nagsisimula ito kapag natanggal na ang cast o boot, madalas kasama ang isang physical therapist.

Ano ang kasama sa therapy, at ano ang binabayaran ng Medicare para rito: PT at OT pagkatapos ng pinsala.

May inaalagaang nakatatandang magulang? Iniuulat ng CDC na mahigit isa sa bawat apat na taong 65 pataas ang natutumba bawat taon, pero wala pang kalahati ang nagsasabi sa kanilang doktor. Kapag natumba na nang isang beses, doble ang tsansang matumba ulit. Kaya pagkatapos ng anumang pagkatumba, kahit iyong "hindi gaanong masakit," tawagan ang doktor at itanong kung ano ang sanhi nito, hindi lang kung ano ang napinsala.

Mga puwedeng itanong:

• "Sprain po ba ito o bali, at ano ang ipinakita ng X-ray?" [Is this a sprain or a fracture, and what did the X-ray show?]
• "Anong grade po ito, o stable po ba ang bali? Ano po ang mga opsyon, at ano ang ibig sabihin ng bawat isa para sa paglalakad at trabaho?" [What grade is it, or is the break stable? What are the options, and what does each mean for walking and work?]
• "Aling mga ehersisyo po ang dapat kong gawin sa bahay, at paano ko malalaman na tapos na ako?" [Which exercises should I do at home, and how will I know I'm finished?]
• "Puwede po ba nating pag-usapan kung ano ang sanhi ng pagkatumba at kung paano mababawasan ang panganib na maulit ito?" [Can we talk about what caused the fall and how to lower the risk of another?]

Ang buod sa loob ng 60 segundo

• Sprain = ligament. Bali = buto. Maaaring magkamukha at magkapareho ang pakiramdam nila, kaya X-ray ang nagpapasya.
• Hindi maapakan, wala sa lugar, manhid o malamig, o hindi bumubuti sa loob ng 5 hanggang 7 araw: ipatingin ito.
• Gumagaling ang sprain sa loob ng 2 hanggang 12 linggo; ang baling bukung-bukong ay kadalasang 10 hanggang 12 linggo, ang ilan ay mas matagal.
• Tapusin ang mga ehersisyo. Ang paglaktaw sa mga ito ang pinakakaraniwang sanhi ng bukung-bukong na laging bumibigay.
• Para sa nakatatandang magulang, sabihin sa doktor ang bawat pagkatumba.

Mga pinagkunan

• OrthoInfo (AAOS) — Sprain sa bukung-bukong
• OrthoInfo (AAOS) — Bali sa bukung-bukong (ankle fracture)
• MedlinePlus — Sprain sa bukung-bukong: pangangalaga pagkatapos
• MedlinePlus — Bali sa bukung-bukong: pangangalaga pagkatapos
• CDC — Mga katotohanan tungkol sa pagkatumba ng nakatatanda